"Het kerkje is stille getuige van iedereen die elkaar hier in lief en leed ontmoet".
Voor het 200-jarig jubileum van het Van Gogh Kerkje in Nuenen spraken Suzan van Lit en Dorine Smilde met ds. Christien Crouwel. Christien was van 2009 tot 2017 predikant in Nuenen. Inmiddels werkt ze als ambulant dominee en woont ze — met zichtbaar plezier — nog altijd in het dorp. Het kerkje noemt ze “een van de pleisterplaatsen in Nuenen".
De eerste indruk: je loopt direct het hart binnen
Als Christien vertelt over het kerkje, begint ze meteen bij de ervaring van binnenkomen.‘Je stapt meteen de heilige ruimte in. Je moet niet eerst door een grote hal of tussenruimte, maar bent direct in het hart waar het allemaal gebeurt. Je hoeft niets te doen, de ruimte doet het werk.’ Het gefilterde licht door de ramen, de stille hoeken — alles nodigt uit tot rust en reflectie.
Ze legt uit: “Het Van Gogh Kerkje is een Waterstaatskerkje, eenvoudig en helder van vorm. Die eenvoud is een cadeau: je staat meteen op de plek waar het om draait.
Een stille getuige
Als predikant begeleidt Christien momenten van betekenis: doop, rouw, troost, vreugde, stilte. Ze beschrijft het kerkje als een stille getuige. ‘Hier hebben mensen elkaar ontmoet in lief en leed. Je voelt het — een wolk van gebeden hangt in deze ruimte.’ Deze woorden verwijzen naar een lied van Sytze de Vries dat ze vaak aan het begin van een dienst laat zingen als ze voorgaat in oude kerkjes zoals dit.
“Dit huis van hout en steen, dat lang
de stormen heeft doorstaan,
waar nog de wolk van gebeden hangt
van wie zijn voorgegaan (…)”
Voor Christien zegt het alles: dit kerkje draagt de sporen van generaties. De vragen, de hoop, de dankbaarheid — ze zijn achtergebleven in het hout en de stenen.
- lees verder onder de foto -
Ook een plek met lef
Het kerkje is niet alleen een plek van stilte, maar ook van moed. Christien vertelt over dominee Bart de Ligt, die hier in 1915 een gedurfde anti-millitaristische Pinksterpreek uitsprak. Zijn woorden waren zo controversieel dat hij verbannen werd uit de zuidelijke provincies.
“Dat typeert dit kerkje,” zegt Christien. “Het is ook een plek waar mensen hun nek durven uitsteken voor hun overtuiging.”
Vandaag: een gewijde ruimte die veel kan dragen
Hoewel ze geen vaste gemeente meer heeft, leidt Christien weer diensten — en telkens als ze het Van Gogh Kerkje binnenstapt, voelt ze het opnieuw; de ruimte leeft.
“Het kerkje is een heilige plek, maar niet breekbaar,” zegt ze. “Het kan veel hebben. Hier komen de ernst én de vrolijkheid van het leven samen.”
Ze spreekt over de verticale lijn — de verbinding met het hogere — en de horizontale lijn — de verbinding met elkaar. “Die twee lijnen vallen hier op natuurlijke wijze samen.”
De toekomst: traditie en vernieuwing hand in hand
Christien kijkt met vertrouwen naar wat komt. Livestreams, nieuwe initiatieven, nieuwe manieren om mensen te verbinden — ze ziet het als verrijking.“Het kerkje mag veranderen, meegaan met zijn tijd,” zegt ze met een glimlach.
“Maar de ziel ervan blijft".
